Separacja a rozwód

12.12.2019

Pożycie małżeńskie nie zawsze dobrze się układa. Kryzys w związku może się zdarzyć właściwie każdemu, a samo pożycie może ulec trwałemu rozkładowi. Wiele par decyduje się wtedy na rozwód. O wiele mniej osób zdaje sobie sprawę z alternatywnego rozwiązania, którym jest separacja. Czym się od siebie różnią? Rozwód a separacja - kiedy zdecydować się na dane rozwiązanie? Na te pytania odpowiemy w poniższym tekście.

Zupełny i trwały rozkład pożycia

Zanim przejdziemy do porównania separacji oraz rozwodu i wyjaśnienia w jakich sytuacjach sąd orzeka uchylenie a w jakich rozwiązanie małżeństwa, musimy wyjaśnić czym jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżonków.

O zupełnym rozkładzie mówimy, gdy następuje rozpad więzi fizycznej, duchowej i gospodarczej między małżonkami. W odróżnieniu do separacji, orzeczenie rozwodu jest możliwe tylko w przypadku wystąpienia także trwałego rozkładu, czyli kiedy nie ma już widoków na polepszenie się stosunków między małżonkami.

Separacja - co to jest?

Separacja (zwana też rozdzieleniem małżonków od stołu i łoża) to regulowane orzeczeniem sądu uchylenie obowiązków małżeńskich bez rozwiązywania związku małżeńskiego. Orzeczenie separacji może być wydane na wniosek jednego lub obojga małżonków, jeśli wykazany zostanie zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Wniosek o nią może złożyć nawet małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia. Często jest traktowana jako rozwiązanie tymczasowe, gdyż daje czas na ewentualną naprawę związku lub stanowi etap przejściowy przed wystąpieniem z pozwem rozwodowym (dając czas na emocjonalne przygotowanie się i przemyślenie tej poważnej decyzji). W wielu krajach Europy Zachodniej okres separacji jest wymagany do sądowego orzeczenia rozwodu. Orzeczenia separacji nie można uzyskać tylko w dwóch przypadkach:

• jeśli byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
• gdyby w jego skutek mogło ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków.

Co to jest rozwód?

Rozwód jest natomiast regulowanym przez sąd definitywnym zakończeniem małżeństwa. W sytuacji, w której sąd orzeknie rozwód, związek przestaje istnieć z prawnego punktu widzenia. Wniosek może być złożony przez oboje lub jednego z małżonków, z zastrzeżeniem, że nie może zrobić tego wyłącznie winny rozkładowi pożycia. Podobnie jak w przypadku separacji, konieczne jest tutaj wykazanie zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, z tą różnicą, że musi mieć on charakter trwały. Taki stan rzeczy jest trudniej udowodnić, przez co uzyskanie orzeczenia rozwodu także jest trudniejsze. Orzeczenie rozwodu nie jest możliwe w przypadkach sprzeczności tej decyzji z zasadami współżycia społecznego oraz jeśli ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków.

Co daje separacja, a co rozwód?

W przeciwieństwie do rozwodu separacja jest w pełni odwracalna. Związek małżeński nie zostaje zerwany i w razie polepszenia się relacji między małżonkami, sąd może na ich wspólny wniosek orzec o jej zniesieniu. W związku z tym, że formalnie małżeństwo nadal trwa, w trakcie separacji nie można zawrzeć kolejnego związku małżeńskiego. Nie ma też wtedy możliwości zmiany nazwiska. Orzeczenie separacji (czy późniejsze jej zniesienie) nie wyłącza możliwości późniejszego ubiegania się o rozwód.

Obowiązki małżeńskie

Należy pamiętać, że orzeczenie separacji nie znosi obowiązku wzajemnej pomocy, gdy wymagają tego względy słuszności.

Inaczej jest w przypadku - orzeczenie rozwodu znosi całkowicie wszelkie obowiązki małżeńskie, niezależnie od okoliczności (wliczając w to także obowiązek wzajemnej pomocy). W przypadku rozwodu, małżonek, który zmienił nazwisko przy zawieraniu małżeństwa, może w ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia złożyć w urzędzie stanu cywilnego wniosek o przywrócenie poprzedniego nazwiska. Rozwód umożliwia też obu stronom zawarcie kolejnego związku małżeńskiego.

Wspólnota majątkowa w przypadku orzeczenia separacji lub rozwodu

Niezależnie od tego, czy sąd orzeka rozwód, czy separację, między małżonkami ustaje wspólnota majątkowa a tym samym nie będą po sobie dziedziczyć. W obu przypadkach, jeśli wymagają tego okoliczności, sąd może nałożyć obowiązek alimentacyjny. Należy tutaj zaznaczyć, że przy rozwodzie obowiązek płacenia alimentów jest ograniczony do maksymalnie pięciu lat. W przypadku separacji nie istnieje żadne ograniczenie czasowe w tej kwestii.

Warto też mieć świadomość, że niezależnie od etapu postępowania sądowego w sprawie o rozwód lub separację, sąd może skierować strony do mediacji. Jej celem jest rozwiązanie kwestii spornych dotyczących spraw majątkowych, alimentów, zaspokojenia potrzeb rodziny, kontaktów z dziećmi lub sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej.

Ile kosztuje separacja, a ile rozwód?

W przypadku rozwodu kwestia opłaty sądowej jest bardzo prosta. Aby wnieść pozew o rozwód należy uiścić opłatę 600 zł i jest to opłata stała, niezależnie od tego, kto składa wniosek.

Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku wniosku o separację. Podstawowa opłata za wniosek o separację od jednego małżonka również wynosi 600 zł, jednak gdy występuje zgodne żądanie małżonków, opłata sądowa za pozew o separację jest znacznie niższa — należy wtedy uiścić tylko 100 zł.

Separacja czy rozwód — co wybrać?

Jeśli kryzys ma charakter tymczasowy, a strony mają nadzieję na poprawę stosunków między nimi oraz nie chcą rozwiązywać małżeństwa, zdecydowanie lepszym rozwiązaniem będzie separacja małżeńska. Będzie ona także dobrym sposobem na danie sobie czasu na przemyślenie i podjęcie ostatecznej decyzji oraz emocjonalne przygotowanie się do ewentualnego rozwodu. Rozwód często wiąże się ze sporymi nerwami i emocjami, przez co podjęcie się go bez takiego okresu przygotowawczego może się odbić na zdrowiu, zarówno fizycznym, jak i psychicznym. Przez jego nieodwracalny charakter, po rozwód powinno się sięgać, gdy nie ma szans na naprawę pożycia małżeńskiego i ma się pewność, że już się nie pojawią.

FAQ o separacji i rozwodzie

Czy po orzeczeniu separacji można zawrzeć nowe małżeństwo?

Nie. Separacja orzeczona przez sąd nie rozwiązuje małżeństwa, dlatego małżonkowie nie mogą w tym czasie zawrzeć nowego związku małżeńskiego. Rozwód wywołuje inny skutek: po jego uprawomocnieniu małżeństwo ustaje. Samo oddzielne zamieszkiwanie również nie daje prawa do ponownego ślubu.

Czy separacja po kilku latach automatycznie zamienia się w rozwód?

Nie. Upływ czasu nie przekształca separacji w rozwód. Aby rozwiązać małżeństwo, trzeba wystąpić o rozwód i wykazać jego ustawowe przesłanki, w tym trwałość oraz zupełność rozkładu pożycia. Wcześniejsza separacja może być istotną okolicznością, ale nie zastępuje nowego rozstrzygnięcia.

Czy małżonkowie mogą znieść separację, jeśli wrócą do wspólnego życia?

Tak. Na zgodne żądanie małżonków sąd orzeka o zniesieniu separacji. Samo pojednanie nie zastępuje takiego orzeczenia. Trzeba również uporządkować skutki dotyczące dzieci i majątku; na zgodny wniosek małżonków sąd może utrzymać rozdzielność majątkową mimo zniesienia separacji.

Czy małżonek w separacji dziedziczy ustawowo po drugim małżonku?

Nie, jeżeli separacja została prawomocnie orzeczona przez sąd. Przepisy o dziedziczeniu ustawowym nie stosują się wtedy do małżonka pozostającego w separacji. Odmienna jest separacja faktyczna: samo rozstanie bez orzeczenia zasadniczo nie usuwa praw spadkowych wynikających z małżeństwa. Osobno ocenia się ewentualny testament.

Podsumowanie

Dylemat separacja czy rozwód można w bardzo łatwy sposób rozwiązać, zaznajamiając się ze specyfiką tych procedur. Ogólnie można powiedzieć, że na rozwód powinny się zdecydować osoby pragnące definitywnie zakończyć związek małżeński, a separację należy wybierać, gdy chce się mimo wszystko zachować związek i dążyć do poprawy relacji lub dać sobie czas na przemyślenie obecnej sytuacji. Zwłaszcza że separację da się właściwie w dowolnej chwili cofnąć na wniosek obu stron, czego nie można powiedzieć o rozwodzie.